Hiện tại bệnh Đạo ôn đã phát sinh gây hại trên các trà lúa sớm ,tập trung nhiều ở Tuy An và Đồng Xuân. Theo kết quả điều tra ,ở hầu hết các huyện đều xuất hiện bệnh đạo ôn và khả năng bệnh sẽ phát triển mạnh trong giai đoạn trong và sau tết Nguyên Đán,đặc biệt khi có gió mùa Đông Bắc tràn về vào sau tết.Để chủ động phòng trừ bệnh có hiệu quả,Chi cục BVTV xin giới thiệu về bệnh Đạo ôn và cách phòng trừ bệnh.

PHÒNG TRỪ BỆNH ĐẠO ÔN HẠI LÚA

(Pyricularia oryzae)

1. Triệu chứng

   Bệnh hại ở các bộ phận trên cây nhưng rõ nhất trên lá, cổ bông, đốt thân.

   - Trên lá lúa: vết bệnh ban đầu là những chấm nhỏ màu xanh xám nhạt. Về sau vết bệnh lớn dần có hình thoi, rộng ở phần giữa, nhọn ở 2 đầu, ở giữa vết bệnh màu xám tro, xung quanh nâu đậm, phần tiếp giáp với mô khoẻ có màu nâu nhạt. Khi bệnh nặng các vết bệnh nối liền nhau làm cho lá bị cháy, nơi bị nhiễm nặng  có thể bị cháy rụi hoàn toàn,  bộ rể bị thối và lúa không hồi phục

   - Trên đốt thân: vết bệnh màu nâu bao quanh đốt thân làm đốt khô, teo lại. Các đốt thân gần gốc bị mục ra làm cho gốc bị gãy đổ.
           - Cổ bông, cổ gié: vết bệnh ban đầu là một chấm nhỏ màu đen đoạn cổ giáp tai lá về sau lớn dần làm cổ bông héo, bông lúa trắng hoặc lép lửng.
          - Trên hạt :vết bệnh không định hình, có màu nâu xám. Nấm đen ký sinh ở vỏ trấu và có thể ở bên trong hạt. Hạt giống bị bệnh là nguồn truyền bệnh sang  vụ khác
        2. Nguyên nhân gây bệnh

Bệnh do nấm Pyricularia oryzae gây ra. Nấm tồn tại trên tàn dư cây trồng, lúa chét, cỏ dại. Bào tử thường  phát sinh vào ban đêm. Tính gây bệnh  thay đổi tuỳ theo giống và vùng điạ lý. Trong điều kiện ẩm độ cao số bào tử mọc ra rất nhiều. Trong phòng thí nghiệm một vết bệnh đặc trưng có thể sản sinh được 4 - 5 ngàn bào tử trong một đêm và có thể kéo dài như vậy từ 10 - 15 ngày. Bào tử phát tán nhờ gió. Nhờ giọt nước, giọt sương bào tử nảy mầm và chui vào mô ký chủ, sau 4 - 5 ngày lại xuất hiện vết bệnh mới. Nấm đạo ôn có khả năng biến dị cao.

Quá trình gây hại: khi gặp điều kiện thuận lợi về nhiệt độ, ẩm độ nấm sẽ xâm nhập vào cây, nấm tiết ra một số độc tố như axit α-picolinic và chất pyricularin có tác dụng kìm hãm hô hấp và phân hủy các enzyme chứa kim loại của cây, kìm hãm sự sinh trưởng của cây lúa. Nấm đạo ôn tồn tại ở dạng sợi nấm, bào tử trong rơm rạ và hạt giống bị bệnh. Ngoài ra nấm còn tồn tại trên ký chủ phụ sinh trưởng phát triển quanh năm. Trong điều kiện khô ráo bào tử có thể sống  hơn một năm, sợi nấm sống gần 3 năm nhưng trong điều kiện ẩm ướt chúng không sống sót qua vụ sau.

3. Điều kiện phát sinh, phát triển

Nhiệt độ không khí 20 – 30 ⁰C và ẩm độ  trên 92% thích hợp cho bào tử nấm hình thành và nảy mầm. Trong vụ Đông Xuân, nhiệt độ ngày đêm chênh lệch, trời âm u, có mưa phùn, sương mù liên tục trong nhiều ngày là điều kiện rất thuận lợi cho bệnh đạo ôn lá lây lan, phát triển và gây hại nặng.

Trong điều kiện khô hạn, ẩm độ đất thấp hoặc ở điều kiện ngập úng kéo dài cây lúa dễ bị nhiễm bệnh.

Những chân ruộng nhiều mùn, trũng, khó thoát nước; những vùng đất mới vỡ hoang, đất nhẹ giữ nước kém, khô hạn và những chân ruộng có lớp sét nông rất phù hợp cho nấm bệnh phát triển gây hại.

Phân bón đặc biệt quan trọng với bệnh Đạo ôn, ruộng bón thừa đạm thường bị bệnh nặng hơn. Mức độ ảnh hưởng của phân đạm tới bệnh biến động tùy thuộc loại đất, phương pháp bón và diễn biến thời tiết khí hậu khi bón phân cho cây. Sử dụng đạm Amonium sunfat (SA) quá nhiều, quá muộn hoặc bón vào lúc nhiệt độ không khí thấp và cây còn non đều làm tăng tỷ lệ bệnh. Phân lân ảnh hưởng ít đến mức độ nhiễm bệnh của cây. Bón phân lân bổ sung đối với những đất thiếu lân có thể làm giảm tỷ lệ bệnh, nhưng nếu sử dụng lân không hợp lý bệnh có thể tăng. Ruộng bón thiếu kali sẽ làm bệnh tăng nặng hơn. Ruộng bón cân đối đủ N-P-K  thường bị bệnh nhẹ hơn.
              Đối với những giống lúa nhiễm bệnh, vào đầu vụ và khi lúa trổ gặp trời mưa, âm u,... rất  thuận lợi cho bệnh phát triển gây hại trên cổ bông, cổ gié, đốt thân.

Những giống nhiễm bệnh không những là điểm bệnh phát sinh ban đầu mà còn là điều kiện cho bệnh lây lan dễ dàng thành dịch trên đồng ruộng. Những giống đẻ nhánh tập trung, cứng cây, chịu phân, ống rơm dày, lá đứng,… thể hiện tính chống chịu bệnh tốt. Một số giống lúa nhiễm bệnh hiện tại trên đồng ruộng Phú Yên: ML202, MTL 250, VND 95-20, ML 4-2, IR 17494, MTU 54-10, OM1490, D98-17, ML48,…

Ruộng sạ dày làm ẩm độ trong ruộng tăng cao nên bệnh gây hại nặng hơn. Sạ hàng hay sạ thưa 6-8 kg/sào 500 m² sẽ làm cho bênh Đạo ôn khó phát sinh gây hại

4. Biện pháp phòng trừ

Bệnh đạo ôn là loại bệnh gây hại nghiêm trọng, dễ phát triển nhanh trên diện rộng. Vì vậy để phòng trừ hiệu quả phải điều tra theo dõi phân tích các điều kiện liên quan tới sự phát sinh của bệnh. Áp dụng biện pháp phòng trừ tổng hợp để phòng trừ bệnh đạo ôn sẽ mang lại hiệu quả cao, trong đó đặc biệt lưu ý:

- Dọn sạch tàn dư rơm rạ và cỏ dại mang mầm bệnh trên đồng ruộng.

- Gieo cấy các giống kháng hoặc chống chịu với bệnh đạo ôn ttrong vùng thường xảy ra bệnh và mức gây hại cao.

- Kiểm tra hạt giống và xử lý giống ở nhiệt độ 54⁰C (3 sôi, 2 lạnh) trong 10 phút.

- Mật độ gieo sạ vừa phải và sạ hàng

- Bón phân với tỷ lệ cân đối giữa phân chuồng và N:P:K ,bón tập trung nặng đầu, nhẹ cuối.

- Khi bị bệnh đạo ôn  không để ruộng khô hạn, không bón phân đạm, không phun các loại phân bón lá và thuốc kích thích sinh trưởng.
          - Đối với bệnh đạo ôn, cần theo dõi chặt chẽ thời gian lúa vào trỗ. Ruộng đạo ôn lúa đã chữa trị khỏi, ruộng ít nhiều bị bệnh đạo ôn bước vào trỗ đều phải phun thuốc, sau đó đối với ruộng bị nặng, còn vết bệnh thì 7 - 10 ngày sau phải phun thuốc lại một lần nữa. Nếu điều kiện thời tiết thuận lợi cho đạo ôn cổ bông phát triển gây hại cần phun phòng cho các ruộng gieo sạ giống nhiễm trước khi lúa trỗ  5 - 7 ngày  .

- Dùng các thuốc đặc hiệu để phun trừ bệnh như: Filia,Beam,,Fuan,Trizole, Fuzin,Amistar top,Fujione     …. với liều lượng và nồng độ theo hướng dẫn trên chai thuốc. Chú ý tuân thủ nguyên tác 4 đúng khi phun: đúng thuốc, đúng lúc, đúng liều lượng và đúng cách.

                               CHI CỤC BẢO VỆ THỰC VẬT PHÚ YÊN