Từ đầu tháng 9.2010, trên các cánh đồng mía xuất hiện một loại sâu hại mới . Chúng phát triển nhanh gây vàng lá hàng loạt diện tích mía ở Phú Yên, tập trung nhiều nhất tại huyện Sơn Hòa và Sông Hinh.
Chi cục BVTV Phú Yên đã tiến hành điều tra đánh giá mức độ gây hại của chúng đồng thời thu thập mẫu sâu hại để theo dõi sự phát triển tại Phòng thí nghiệm và gởi định danh côn trùng tại Viện BVTV.
Căn cứ vào các pha phát dục của sâu hại tại Phòng thí nghiệm và kết quả định danh của GS.TS Phạm Văn Lầm-Viện BVTV, cho thấy rằng loại sâu đang gây hại trên cây mía ở Phú Yên là Bọ phấn trắng.
Đây là đối tượng mới bộc phát nên nhiều CBKT và ND chưa hiểu rõ về chúng. Do đó, Chi cục BVTV Phú Yên xin giới thiệu về các đặc tính sinh học của Bọ phấn trắng hại mía và một số biện pháp quản lý chúng .

BỌ PHẤN TRẮNG HẠI MÍA

- Tên tiếng Việt: Bọ phấn trắng mía

- Tên tiếng Anh: Sugarcane Whitefly (Cane White-fly, Mealy wing)

- Tên Latinh: Aleurolobus barodensis Maskell

1. Ký chủ: Cây mía - Saccharum spp.

2. Phân loại

Bộ cánh nửa: Hemiptera

Họ rệp phấn:  Alyrodidae

            Giống:  Aleurolobus
           Loài:  barodensis

3. Triệu chứng

Ấu trùng bọ phấn trắng chích hút nhựa của lá mía dẫn đến lá bị chuyển vàng và   hồng nhạt, cuối cùng làm khô cháy lá. Các ấu trùng bài tiết  lượng đường lớn trong phân tích tụ trên lá, đây là nguyên nhân làm xuất hiện nấm muội đen (Capnodium spp.) tạo các vết đen trên lá, phần nào làm ảnh hưởng đến quang hợp của cây.

Khi bị Bọ phấn trắng gây hại nặng, cây mía sinh trưởng còi cọc, làm giảm hàm lượng đường và có thể làm giảm năng suất mía lên đến 65%.

Giống mía có lá to và dài thường bị hại nặng hơn.

Bọ phấn trắng gây hại chủ yếu trên lá mía,  tập trung mặt dưới của lá.

4. Đặc điểm sinh  học: (Vòng đời: 32-44 ngày.)

Trưởng thành có kích thước nhỏ, thích bay và thường có màu trắng đục. Có lớp sáp phấn trên cánh . Trưởng thành có chiều dài cơ thể 1-3 mm. Trưởng thành cái của Bọ phấn trắng có màu vàng nhạt hoặc trắng . Lá non chưa hoàn chỉnh (chưa mở) là nơi con cái ưa thích  đẻ trứng. Trưởng thành giao phối ngay sau khi vũ hóa.

Trứng có hình quả lê hoặc quả trứng, có cuống gắn chặt cố định trên các mô lá và thời gian pha trứng từ 8-31 ngày. Phần mở rộng của cuống nhỏ móc dính này là phương tiện để thụ tinh. Mỗi con cái có thể đẻ 80 trứng, số lượng trứng thay đổi theo mùa.

Ấu trùng tuổi 1-3  có thể di chuyển và gây hại trong phạm vi ngắn; Tuổi 4 thường được gọi là nhộng.  Ấu trùng mới nở có màu kem nhạt và dần dần chuyển sang một màu đen bóng. Chúng hình thành các tua sáp và phủ một lớp sáp trên cơ thể . Ngay sau khi nở, các ấu trùng di chuyển tìm vị trí thích hợp để định cư  gây hại. Thời gian phát dục của tuổi 1: 4-7 ngày, tuổi 2: 3-7 ngày và tuổi 3: 3-8 ngày. Mỗi lần lột xác là có sự thay đổi màu sắc từ  màu nhạt chuyển sang hơi đen. Hầu hết tuổi 2, 3 của ấu trùng có hình bầu dục hoặc thuôn dài và có những khe (nếp gấp) thở cạn ở thành bụng và lưng. Đó là các lỗ thở và có thể hỗ trợ cho việc dẫn truyền không khí.

Giai đoạn nhộng (ấu trùng tuổi 4) là nhộng giả vì chúng có hoạt động ăn trong giai đoạn đầu, kéo dài 9-14 ngày sau đó  vũ hóa thông qua khe hình chữ  'T' trên lưng vào buổi sáng.  

Cả ấu trùng và trưởng thành đều chích vào mô cây trồng và hút dịch nhưng giai đoạn ấu trùng gây thiệt hại nặng nhất cho cây mía.

Khi ấu trùng phát triển, chúng phủ một lớp bọc bằng sáp trắng giúp bảo vệ  khỏi các tác động bên ngoài, nhất là thuốc trừ sâu, đây là đặc điểm riêng biệt của Bọ phấn trắng ở các pha phát dục, trừ pha trứng.  

5. Điều kiện phát sinh

  Bọ phấn trắng gây hại nhiều trên những ruộng mía lưu gốc năm thứ 2 và 3, đặc biệt là trong khu vực ngập nước, nghèo  hàm lượng đạm.

Điều kiện thích hợp để mật độ Bọ phấn trắng gây cháy là thiếu đạm, ngập úng (độ ẩm cao và nhiệt độ thuận lợi cho sự phát triển của dịch hại), mưa lớn, mật độ cao và độ kiềm của đất lớn.

Bọ phấn trắng gây hại quanh năm nhưng đặc biệt nặng từ tháng 8 đến tháng 11

Đây là một dịch hại đặc biệt nghiêm trọng cho cây mía gốc. Nhưng nó cũng tấn công các cây trồng khác trong vùng thấp trũng và đọng nước.

6. Biện pháp quản lý Bọ phấn trắng

* Biện pháp canh tác

- Trồng mía ở mật độ thích hợp, tránh điều kiện cho Bọ phấn trắng  phát sinh .

- Tránh để mía lưu gốc ở những vùng đã bị nhiễm Bọ phấn trắng.

- Bóc hay cắt lá bị hại, đem chôn hoặc đốt để tiêu diệt nguồn gây hại.

- Thực hiện quy trình bóc lá làm thông thoáng ruộng mía góp phần hạn chế sự phát triển của Bọ phấn trắng

- Hạn chế sử dụng các giống mía có bản lá to và dài như R 570 và R 579  .

- Không để ruộng mía bị úng nước, thoát nước khi trời có mưa to.

- Bón phân cân đối, cung cấp đầy đủ chất dinh dưỡng ,nhất là phân đạm.

* Biện pháp sinh học

Sử dụng một số  thiên địch ăn thịt và ký sinh để phòng trừ bọ phấn trắng như: bọ rùa, nhện,….

Sử dụng chế phẩm vi sinh như: nấm bột trắng Beauveria bassiana hoặc nấm Paecilomyces fumosoroseus tấn công trên ấu trùng và trưởng thành.

* Biện pháp hóa học:

Việc kiểm soát Bọ phấn trắng mía bằng thuốc hóa học là khó khăn và phức tạp vì chúng có lớp sáp bảo vệ  nên nhanh chóng kháng thuốc trừ sâu . Đồng thời biện pháp này cũng khó khăn vì việc phun thuốc  trên cây mía đòi hỏi dụng cụ và bảo hộ lao động cao.

Khi cần thiết có thể sử dụng các thuốc trừ sâu có tính nội hấp và lưu dẫn mạnh như hoạt chất Dinotefuran (Oshin,…), Imidacloprid (Admire, Confidor,….) và thiamethoxam (Actara,…).  Khi phun phải tuân thủ theo nguyên tắc 4 đúng./.